پرش به محتوای اصلی
درآمد ثابت و منحنی نرخفارسی

منحنی نرخ و بوت‌استرپ: از سپرده تا سواپ

منحنی نرخ، نقشه قیمت زمان است: هر جریان نقدی آینده با نرخِ سررسید خودش تنزیل می‌شود، نه با یک نرخ واحد. بوت‌استرپ یعنی ساختن این نقشه از ابزارهای قابل معامله — سپرده‌های کوتاه و سواپ‌های par — با حل متوالی برای هر نقطه. کیفیت همه ارزش‌گذاری‌های بعدی شما به کیفیت همین نقشه بستگی دارد.

نویسنده: تیم تحریریه فین‌اسکوپ مشتقه‌ها · آخرین به‌روزرسانی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵

اهداف یادگیری

  • نرخ صفر را از بازده کوپن‌دار تفکیک و کاربرد هر یک را توضیح دهید
  • بوت‌استرپ گام‌به‌گام را روی داده واقعی اجرا کنید
  • تفاوت سه روش درون‌یابی را با رفتار فوروارد ضمنی تفسیر کنید

پیش‌نیازها

سواپ نرخ بهره و سواپ ارزی

نرخ صفر، تنزیل و فوروارد ضمنی

نرخ صفر (Spot/Zero) نرخ تنزیل یک جریان نقدی واحد در سررسید T است: DF(T) = e^(−z(T)·T) (قرارداد پیوسته). ابزارهای بازار معمولاً به‌صورت «پار» یا کوپن‌دار نقل می‌شوند نه نرخ صفر؛ بوت‌استرپ آن‌ها را یکی‌یکی به نرخ صفر می‌شکند: از سپرده کوتاه، DF مستقیم؛ از هر سواپ par بعدی، DF سررسید جدید با حفظ DFهای قبلی حل می‌شود: D = (1 − K·A_known)/(1 + K·αₙ). از خود منحنی، نرخ فوروارد ضمنی به‌دست می‌آید: f(t₁,t₂) = [z(t₂)t₂ − z(t₁)t₁]/(t₂−t₁) — قیمت امروزِ قرارداد روی نرخ آینده.

DF(T) = e^(−z(T)·T)
سواپ par: D = (1 − K·A_known)/(1 + K·αₙ)
فوروارد: f(t₁,t₂) = [z₂t₂ − z₁t₁]/(t₂ − t₁)
در صورت بازگشت‌پذیری: اگر با همین منحنی نرخ par هر سواپ ورودی را دوباره حساب کنید، باید همان K بازار را بگیرید — کنترل استاندارد کیفیت بوت‌استرپ.

درون‌یابی: انتخابی که فوروارد را می‌سازد

بین گره‌ها چیزی که «می‌بینید» بستگی به روش درون‌یابی دارد: خطی روی ضریب تخفیف ساده و پایدار است، لگ‌خطی روی DF نرخ فوروارد تخت بین گره‌ها می‌دهد (رفتار فورواردی طبیعی‌تر)، و اسپلاین مکعبی روی نرخ صفر منحنی نرم اما سراسری می‌سازد — افزودن یک گره می‌تواند کل منحنی را تغییر دهد. هیچ روشی «درست مطلق» نیست؛ قرارداد پلتفرم این است که روش را صریح انتخاب و بازگشت‌پذیری را با تست کنترل کنید.

مثال عددی: بوت‌استرپ منحنی ۳ گره

  1. سپرده ۶ ماهه ۴٪ (ساده): DF(۰٫۵) = 1/(1 + ۰٫۰۴×۰٫۵) = ۰٫۹۸۰۴.
  2. سواپ ۱ ساله par ۴٫۲٪ با پرداخت سالانه: تنها پرداخت در پایان است، پس DF(۱) = 1/(1 + ۰٫۰۴۲) = ۰٫۹۵۹۷.
  3. سواپ ۲ ساله par ۴٫۵٪: A_known = ۰٫۰۴۲ × ۰٫۹۵۹۷ = ۰٫۰۴۰۳؛ DF(۲) = (1 − ۰٫۰۴۰۳)/(1 + ۰٫۰۴۵) = ۰٫۹۱۵۷.
  4. کنترل بازگشت‌پذیری: K*(۲ساله) = (1 − ۰٫۹۱۵۷)/(۰٫۹۵۹۷ + ۰٫۹۱۵۷) = ۴٫۴۹۵٪ ≈ ۴٫۵٪ بازار ✓.
  5. نرخ صفر پیوسته معادل: z(۱) = −ln(۰٫۹۵۹۷) = ۴٫۱۲٪ و z(۲) = −ln(۰٫۹۱۵۷)/۲ = ۴٫۴۰٪ — منحنی صعودی ملایم.

نتیجه: بوت‌استرپ یک زنجیره حل‌های کوچک است؛ خطای هر حلقه به بعد همه می‌رود. به همین دلیل کنترل بازگشت‌پذیری (بازمحاسبه نرخ par از منحنی) بخشی از استاندارد انتشار پلتفرم است.

پرسش‌های متداول

چرا نمی‌توانم یک نرخ واحد برای همه تنزیل‌ها بگیرم؟

چون منحنی شیب دارد: یک نرخ واحد ارزش سواپ بلندمدت را با نرخ کوتاه‌مدت می‌سنجد و خطای صدها بی‌پ می‌سازد. حتی برای افق‌های کوتاه، شکل منحنی (فلت/شیب‌دار) روی مقایسه ابزارها اثر می‌گذارد.

کدام درون‌یابی برای داده من بهتر است؟

اگر داده شما پرگره و تمیز است، تفاوت‌ها کوچک است. اگر گره‌ها کم و پراکنده‌اند، لگ‌خطی روی DF رفتار فوروارد معقول‌تری می‌دهد؛ اسپلاین برای نمایش نرم است ولی «سراسری» بودنش یعنی یک داده بد، همه‌جا را می‌شکند. برای کنترل، همیشه بازگشت‌پذیری نرخ par را چک کنید.

نرخ‌های خام فیوچرز را می‌شود مستقیم بوت‌استرپ کرد؟

خیر — فیوچرز حاوی تعدیل کاویتیسی است و نرخ خام آن با فوروارد OTC یکی نیست. مدل آموزشی پلتفرم عمداً تک‌منحنی OIS-سبک است و این محدودیت صریحاً مستند شده است.

منابع

  1. Brigo, D., & Mercurio, F. (2006). Interest Rate Models (2nd ed.), Ch. 1. Springer.
  2. Hull, J. C. (2022). Options, Futures, and Other Derivatives (11th ed.), Ch. 4. Pearson.
  3. Hagan, P., & West, G. (2006). Interpolation Methods for Curve Construction. Applied Mathematical Finance.

بازگشت به آکادمی