پوشش ریسک و مدیریت ریسک با مشتقه‌ها: از هج دلتا تا VaR

هج با آتی (یا فوروارد) ریسک را دوطرفه خنثی می‌کند: سود و زیان دو سمت حذف می‌شود و از حرکت به سود هم دست می‌کشید. هج با گزینه خریداری‌شده، زیان را سقف‌دار (پرمیوم) می‌کند و سمت سود را باز نگه می‌دارد — بیمه است، نه مبادله ریسک. فروش گزینه، پرمیوم می‌گیرد اما دنباله زیان سنگین می‌پذیرد؛ به‌عنوان پوشش، فقط در ساختارهای خاص (مثل collar: خرید پوت با فروش کال) معنا دارد که هزینه را پایین می‌آورد ولی سقف سود می‌گذارد. انتخاب درست از پروفایل زیانِ ریسک واقعی شما شروع می‌شود، نه از قیمت ابزار.

• ریسک دوطرفه و مایل به حذف کامل → آتی/فوروارد با نسبت هج کمینه‌واریانس.
• زیان مطلق مطلوب نیست، سود بالارفتن ارزشمند است → خرید پوت/کال (بیمه با پرمیوم مشخص).
• هزینه پرمیوم بالاست → collar یا اسپرد (پذیرش سقف سود در برابر کاهش پرمیوم).
• ریسک نرخ بهره قراردادی → IRS یا کپ/فلور روی نرخ مرجع.

VaR در سطح اطمینان α و افق h یک عدد است: زیانی که با احتمال ۱−α از آن بدتر نمی‌شویم. سه راه محاسبه: تاریخی (توزیع تجربی گذشته)، پارامتری (نرمال/لگ‌نرمال با واریانس–کوواریانس) و مونت‌کارلو (توزیع انتخابی). VaR دو ضعف ساختاری دارد: دنباله را نمی‌بیند و تجمع‌پذیر نیست. CVaR (میانگین زیان در بدترین ۱−α) هر دو را تا حدی می‌پوشاند و در برابر شکل توزیع سازگار است. استرس‌تست سؤال را برعکس می‌کند: «اگر سناریوی مشخص رخ دهد چه می‌شود؟» — و چون سناریوها را شما می‌سازید، چیزی را می‌بیند که VaR از تعریفش نمی‌بیند.

هیچ سنجه‌ای «حداکثر ضرر ممکن» نیست. رویدادهای دنباله، شکست همبستگی‌ها و تغییر رژیم بازار، همه مدل‌های خطی و نرمال را پشت سر می‌گذارند. سنجه‌ها نقشه‌اند نه سد؛ اندازه موقعیت شما باید برای خارج‌شدن از نقشه هم احد شود.